Siyaset ders ve tedbir alma sanatı

• Daha görünür ve doğrudan hissediliyor. Belediye meclis üyelikleri, iştirak şirketleri, daire başkanlıkları ve sözleşmeli personel alımlarında “tanıdık dayatması” çok daha sık gündeme geliyor. Yerel teşkilatlar, il/ilçe başkanları ve belediye başkanları arasındaki ilişki ağları daha dar olduğu için akraba, eş-dost veya “referansı güçlü” isimlerin yerleştirilmesi hem daha kolay hem de daha hızlı oluyor.
• Siyasi maliyeti daha hızlı sandığa yansıyor. 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde birçok büyükşehir ve ilçede yaşanan oy kayıplarının kulislerde “torpil”, “işin ehline verilmemesi” ve “ahbap-çavuş ilişkileri”yle ilişkilendirilmesi bunun somut örneği. Vatandaş belediyenin hizmet kalitesini (çöp, yol, park, ihale) doğrudan yaşadığı için liyakatsizlik algısı daha hızlı tepkiye dönüşüyor.
• Kontrol edilmesi de görece daha kolay. Genel Merkez zaman zaman belediye iştirak şirketlerindeki personel alımlarını sınırlandırma, akraba atamalarını yasaklama gibi adımlar atabiliyor. Ancak uygulama yerel dirençle karşılaşabiliyor.

Merkezi bürokrasi ve bakanlık atamalarında

• Daha yapısal ve uzun vadeli yıkıcı sonuçlar doğuruyor. Bakan yardımcılıkları, genel müdürlükler, müsteşarlıklar, bağımsız kurullar ve kritik kamu kurumlarındaki atamalarda “güvenilirlik/sadakat” kriterinin liyakatin önüne geçmesi, kurumsal kapasiteyi ve karar alma süreçlerini zayıflatıyor. Bu düzeydeki yanlış tercihler, ekonomi politikalarından güvenlik bürokrasisine, regülasyonlardan kamu hizmetlerinin kalitesine kadar çok daha geniş bir etki alanı yaratıyor.
• Daha az görünür, daha az hesap verebilir. Yerel düzeydeki torpil genellikle mahallede, ilçede konuşulurken; merkezi atamalardaki “evet-efendimci” veya “referanslı” kadrolar daha kapalı bir çevrede kalıyor. Bu da özeleştiriyi ve düzeltmeyi zorlaştırıyor.
• Sistemik risk üretiyor. Liyakat sahibi uzmanların pasifize edilmesi veya tasfiye edilmesi, doğru bilginin yukarıya ulaşmasını engelliyor; “evet-efendimci” kuşatma ise hataların erken fark edilmesini zorlaştırıyor. Bu durum, özellikle ekonomi ve bürokrasi yönetiminde uzun vadeli yıpranma yaratıyor.

Özet değerlendirme

• Görünürlük ve seçmen tepkisi açısından yerel belediyeler daha baskın.
• Kurumsal kapasite, karar kalitesi ve uzun vadeli siyasi maliyet açısından merkezi bürokrasi ve bakanlık atamaları daha yıkıcı sonuçlar doğuruyor.

İkisi de birbirini besliyor: Yerelde güçlenen ilişki ağları zamanla merkeze taşınıyor; merkezdeki sadakat önceliği de yerelde “benim adamım” anlayışını meşrulaştırıyor. AK Parti tabanında ve eski kurmaylar arasında sıkça dile getirilen “metal yorgunluğu” ve “kadro yenilenmesi” ihtiyacı da aslında bu iki düzeydeki birikmiş sorunların ortak ifadesi. Sizin kendi gözlemlerinizde (yaşadığınız şehir, takip ettiğiniz teşkilat veya belirli bir dönem) hangisinin daha belirgin olduğunu düşünüyorsunuz? Daha spesifik bir örnek üzerinden de konuşabiliriz.